Trong “Truyện Kiều”, nhà thơ Nguyễn Du đã miêu tả chị em Thuý Kiều – Thuý Vân:
Đầu lòng hai ả tố nga,
Thuý Kiều là chị, em là Thuý Vân.
Mai cốt cách, tuyết tinh thần.
Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười.
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn.
Làn thu thuỷ, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.
Một hai nghiêng nước, nghiêng thành,
Sắc đành đòi một, tài đành hoạ hai.
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi hoạ, đủ mùi ca ngâm.
(Nguyễn Du, “Truyện Kiều”, trong Đào Duy Anh, “Từ điển Truyện Kiều”, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1974).
* Chú thích: “Truyện Kiều” là một truyện thơ Nôm của đại thi hào Nguyễn Du. Vị trí đoạn trích: nằm ở phần mở đầu tác phẩm, giới thiệu gia cảnh của Kiều. Khi giới thiệu những người trong gia đình Kiều, tác giả tập trung miêu tả tài sắc Thúy Vân và Thúy Kiều.
Viết bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) phân tích nghệ thuật miêu tả nhân vật của tác giả Nguyễn Du qua đoạn trích trên.
Phương pháp giải
a. Đảm bảo bố cục và dung lượng của bài văn nghị luận
Đảm bảo yêu cầu về bố cục và dung lượng của bài văn. Bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ). Bố cục ba phần: Mở bài giới thiệu được vấn đề nghị luận, thân bài làm rõ được vấn đề nghị luận qua hệ thống lí lẽ và bằng chứng, kết bài khẳng định được vấn đề.
b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: phân tích nghệ thuật miêu tả nhân vật của nhà thơ Nguyễn Du qua đoạn trích
c. Viết được bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu
Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận.
Lời giải chi tiết
* Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận - nghệ thuật miêu tả nhân vật của nhà thơ Nguyễn Du qua đoạn trích: nghệ thuật miêu tả vẻ đẹp và phẩm chất của hai chị em Thuý Kiều
* Thân bài:
1. Khái quát về nghệ thuật miêu tả nhân vật trong đoạn trích
- Nguyễn Du sử dụng bút pháp ước lệ tượng trưng – đặc trưng của văn học trung đại.
- Miêu tả vẻ đẹp nhân vật bằng hình ảnh thiên nhiên cao quý, thanh tao.
- So sánh, ẩn dụ, nhân hóa tinh tế giúp khắc họa vẻ đẹp và số phận nhân vật.
2. Phân tích nghệ thuật miêu tả nhân vật qua hai chị em Thúy Kiều
a. Miêu tả chung về hai chị em
Nguyễn Du mở đầu bằng cách giới thiệu cả hai chị em với vẻ đẹp hoàn mỹ. Cách giới thiệu nhân vật bằng bút pháp ước lệ tượng trưng, thể hiện tư duy thẩm mỹ của văn học trung đại.
b. Miêu tả Thúy Vân – vẻ đẹp phúc hậu, đoan trang
Bút pháp gợi tả, dùng thiên nhiên để tôn vinh nét đẹp. Sử dụng nghệ thuật tương phản với Thúy Kiều. Vẻ đẹp của Thúy Vân hiền hòa, viên mãn, báo hiệu một cuộc đời ít sóng gió.
c. Miêu tả Thúy Kiều – vẻ đẹp sắc sảo, tài hoa nhưng vận mệnh bi kịch
Sắc đẹp “nghiêng nước nghiêng thành” nhưng đầy sóng gió
Thủ pháp đòn bẩy: Đặt sau Thúy Vân để nhấn mạnh sự hơn hẳn về sắc đẹp. Tài năng hiếm có nhưng cũng là nguồn cơn bi kịch. Nguyễn Du đã khắc họa đầy đủ vẻ đẹp của một tài nữ, nhưng cũng báo hiệu số phận truân chuyên theo quan niệm “tài mệnh tương đố”.
3. Đánh giá nghệ thuật miêu tả nhân vật: Vận dụng xuất sắc đặc trưng của truyện thơ:
- Bút pháp ước lệ tượng trưng: Dùng hình ảnh thiên nhiên để đặc tả vẻ đẹp nhân vật.
- Lối tả người qua tả cảnh: Thiên nhiên phản ứng với vẻ đẹp của Kiều (“hoa ghen, liễu hờn”), dự báo cuộc đời nàng sẽ đầy sóng gió.
- Ngôn ngữ trau chuốt, hàm súc: Chỉ với vài câu thơ nhưng khắc họa rõ nét chân dung nhân vật cả về ngoại hình, tài năng và số phận.
* Kết bài:
- Khẳng định tài năng của Nguyễn Du trong nghệ thuật miêu tả nhân vật.
- Nhấn mạnh vẻ đẹp và số phận của Thúy Kiều – trung tâm của tác phẩm.